WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-08-25T02:14:07Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Infokutija mineral
| ime = Getit
| kategorija = Metalni oksid
| kutija_sirina = 250px
| kutija_pozadinska_boja = #ccaa00
| slika = Goethite3.jpg
| slika_velicina =
| naslov = Getit iz brazilske pokrajine Minas Gerais
| formula = α-FeOOH
| molarna_masa = 88.86 g/mol
| boja = Žuta do tamno smeđa ili crna
| habitus = izdužen
| sustav = Rompski, ''Pbnm''
| sraslaci =
| kalavost = [010]
| lom =
| zilavost =
| tvrdoca = 5-5,5
| sjaj =
| polish =
| indeks_loma =
| opticka_svojstva =
| dvolom =
| disperzija =
| pleokroizam =
| fluorescencija =
| apsorpcija =
| ogreb = smeđ do žut
| specificna_tezina =
| gustoca = 4,26 g/cm3
| tocka_talista =
| taljivost =
| prepoznatljivost =
| topljivost =
| prozirnost =
| drugo =
| reference =
}}

'''Getit''', željezov oksihidroksidni [[mineral]], kemijska formula α-FeOOH, nazvan po velikom njemačkom književniku [[Johann Wolfgang von Goethe|Johannu Wolfgangu von Goetheu]]. Stabilan je pri umjerenim [[temperatura]]ma i zbog toga vrlo rasprostranjen u [[priroda|prirodi]]. Najstabilniji je i najrasprostranjeniji [[Željezo|željezov]] oksihidroksid.

Ljudi su upotrebljavali getit još u prethistorijsko doba o čemu svjedoče nalazi boje sa zidnih crteža u spiljama [[Lascaux]] u [[Francuska|Francuskoj]]. Prvi je put opisan godine 1806. na temelju uzoraka iz rudnog područja Mesabi u [[Minnesota|Minnesoti]], [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]].

Getit obično nastaje starenjem drugih [[željezo]]m bogatih minerala i zbog toga je uobičajen sastavni dio [[tlo|tla]]. Također može nastati taloženjem u podzemnim vodama ili u drugim sedimentarnim uvjetima, a može nastati i kao primarni mineral u hidrotermalnim nanosima.

== Fizička svojstva ==
[[Tvrdoća]] getita kreće se od 5 do 5,5 na [[Mohsova skala|Mohsovoj skali]], a [[Relativna gustoća|specifična težina]] varira od 3,3 do 4,3, ovisno o uzorku. Getit obično tvori prizmatske igličaste kristale koji su obično grupirani u masivne agregate.
Magnetsko uređenje getita dobre kristalnosti na sobnoj temperaturi je antiferomagnetsko s Néeelovom temperaturom od 400 K.<ref> R. M. Cornell, U. Schwertmann, The Iron Oxides, Structure, Properties, Reactions, Occurrence and Uses, VCH Publ. Corp., D-69451 Weinheim, Njemačka, 1996.</ref>.

[[Datoteka:Goethite_crystal_structure.jpg|mini|250px|desno|Kristalna struktura getita s označenom jediničnom ćelijom]]

== Kristalna struktura ==
Struktura getita temelji se na heksagonskoj gustoj slagalini [[kisik]]ovih [[anion]]a (O2-) između kojih su u oktaedrijske šupljine smješteni [[kation]]i željeza (Fe3+). Kationi željeza okruženi su sa po 6 kisikovih aniona od kojih 3 imaju vezan [[vodik]]ov atom (hidroksilni anioni, OH-).

Kristalna struktura getita pripada rompskom [[kristalografski sustav|kristalografskom sustavu]] i prostornoj grupi ''Pbnm'' s parametrima jedinične ćelije ''a'' = 4.587 Å, ''b'' = 9.937 Å i ''c'' = 3.015 Å .<ref> C.F. Sampson, The Lattice Parameters of Natural Single Crystal and Synthetically Produced Goethite (α-FeOOH), Acta Cryst. B25 (1969) 1683.</ref> Jediničana ćelija sadrži 4 formulske jedinke.

[[Datoteka:Getit3.jpg|mini|250px|desno|Pretražna elektronska mikrografija uzorka sintetičkog getita]]
[[Datoteka:Getit4.jpg|mini|250px|desno|Difrakcijska slika getita dobivena rentgenskom difrakcijom u prahu]]
[[Datoteka:Mossbauer spectrum of goethite.jpg|mini|250px|desno|Mössbauerov spektar uzorka getita]]

== Boja ==
Ovisna je o veličini [[kristal]]nih zrna. U masivnim kristalnim agregatima, getit je tamno smeđ ili crn, dok je u praškastom obliku svijetlo smeđ ili žut. Zbog velike moći bojanja, kemijske stabilnosti i neotrovnosti vrlo je velika uporaba getita kao [[pigment]]a.

== Sinteza ==
=== Industrijska sinteza ===
Polazni materijal za sintezu su gotovo uvijek željezove(II) soli koje su jeftinije od željezovih(III) soli. Postupak se temelji na taloženju topljive željezove(II) soli s lužinom nakon čega slijedi oksidacija.
Često korišten proces je tzv. ''Pennimanov proces'' u kojem se koriste željezov(II) sulfat, metalno željezo i natrijev hidroksid. Prvi korak u postupku je nastajanje klica u posebnom reaktoru pri temperaturi od 20 do 50 °C:
4FeSO4 + 8NaOH + O2 → 4α-FeOOH + 4Na2SO4 + H2O
Tako dobiven getit može se koristiti kao prozirni pigment, a ako se želi povećati moć prekrivanja čestice moraju dalje rasti u drugom reaktoru pri temperaturi od 75 do 90 °C:
4FeSO4 + 6H2O + O2 → 4α-FeOOH + 4H2SO4

4H2SO4 + Fe → FeSO4 + H2
Nastala sulfatna kiselina reagira s metalnim željezom čime se nadoknađuju ioni Fe2+. Prednost ovog procesa je to što je potrebna samo mala količina željezovog(II) sulfata i lužine da bi se inicirala reakcija. Variranjem vremena reakcije mogu se dobiti željene karakteristike pigmenta.
=== Laboratorijska sinteza ===
Osim postupka oksidacije otopine željezove(II) soli, α-FeOOH se u laboratoiju često sintetizira dodatkom lužine u otopinu neke željezove(III) soli:
FeCl3 + 3NaOH → α-FeOOH + 3 NaCl + H2O

== Karakterizacija ==
Prisutnost getita u prirodnom ili sintetičkom uzorku može se dokazati pomoću niz instrumentalnih tehnika od kojih se mogu izdvojiti [[rentgenska difrakcija u prahu]] (XRD), [[Mössbauerova spektroskopija]] i [[infracrvena spektroskopija]].

== Izvori ==
{{izvori}}

==Literatura==
1. R. M. Cornell, U. Schwertmann, The Iron Oxides, Structure, Properties, Reactions, Occurrence and Uses, VCH Publ. Corp., D-69451 Weinheim, Njemačka, 1996.

2. C.F. Sampson, The Lattice Parameters of Natural Single Crystal and Synthetically Produced Goethite (α-FeOOH), ''Acta Cryst.'' B25 (1969) 1683.

[[Kategorija: Minerali]]
[[Kategorija: Metalni oksidi]]
[[Kategorija:Spojevi željeza]]

Getit - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica