WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

2021-11-09T05:09:32Z

Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

←Starija inačica		Inačica od 05:09, 9. studenoga 2021.
Redak 1:		Redak 1:
	<!--'''Kairo'''-->{{~~Naselje~~		<!--'''Kairo'''-->{{Infookvir naselje
	\| ime =Kairo		\| ime =Kairo
	\| ime_genitiv =Kaira		\| ime_genitiv =Kaira

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-07-26T00:39:28Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Naselje
| ime =Kairo
| ime_genitiv =Kaira
| izvorno_ime =القاهرة <small>(al-Qāhirah)</small>
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| translit_jezik1_vrsta1 =
| translit_jezik1_info1 =
| translit_jezik1_vrsta2 =
| translit_jezik1_info2 =
| translit_jezik1_vrsta3 =
| translit_jezik1_info3 =
| translit_jezik1_vrsta4 =
| translit_jezik1_info4 =
| translit_jezik1_vrsta5 =
| translit_jezik1_info5 =
| translit_jezik1_vrsta6 =
| translit_jezik1_info6 =
| translit_jezik2 =
| translit_jezik2_vrsta =
| translit_jezik2_info =
| translit_jezik2_vrsta1 =
| translit_jezik2_info1 =
| translit_jezik2_vrsta2 =
| translit_jezik2_info2 =
| translit_jezik2_vrsta3 =
| translit_jezik2_info3 =
| translit_jezik2_vrsta4 =
| translit_jezik2_info4 =
| translit_jezik2_vrsta5 =
| translit_jezik2_info5 =
| translit_jezik2_vrsta6 =
| translit_jezik2_info6 =

| slika_panorama =Kairo 001.jpg
| veličina_slike =300px
| opis_slike =Panorama Kaira

| slika_zastava =Flag of Cairo.svg
| slika_zastava_veličina =150px
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =
| slika_grb_veličina =100px
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| slika_karta =Eg-map.png
| veličina_karte =300px
| opis_karte =Zemljovid Egipta s glavnim gradom Kairom
| slika_karta1 =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1 =

| slika_lokacijska_karta_država =

| nadimak =''Grad koji nikad ne spava''
| geslo =

| širina-stupnjevi =30
| širina-minute =3
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =31
| dužina-minute =22
| dužina-oznaka =E

| lokacija_ime =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info =[[Datoteka:Flag of Egypt.svg|20px]] [[Egipat]]
| lokacija1_ime =
| lokacija1_info =
| lokacija2_ime =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime =Osnivanje
| utemeljenje_datum =969.
| utemeljenje1_ime =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač =
| nazvan_po =al-Qāhirah ([[arapski]]: ''"[[Mars (planet)|Mars]]"'')

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =Guverner
| ime_vođe =Dr. Abdul Azim Wazir
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
| ime_vođe1 =
| titula_vođe2 =
| ime_vođe2 =
| titula_vođe3 =
| ime_vođe3 =
| titula_vođe4 =
| ime_vođe4 =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =
| površina_kopna =
| površina_vode =
| postotak_vode =
| površina_uža =214 [[Kilometar četvorni|km²]]
| površina_šira =5.360 [[Kilometar četvorni|km²]]
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1 =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina =
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =2006.
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =7.947.121
| stanovništvo_gustoća =37.136 stanovnika/km²
| stanovništvo_uže =16.078.877
| stanovništvo_uže_gustoća =2.300 stanovnika/km²
| stanovništvo_šire =35.856.000
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =Egypt Standard Time
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =Egypt Summer Time
| utc_pomak_DST =+3
| poštanski_broj =
| pozivni_broj =02
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime =
| prazno_info =
| prazno1_ime =
| prazno1_info =
| prazno2_ime =
| prazno2_info =
| prazno3_ime =
| prazno3_info =
| prazno4_ime =
| prazno4_info =
| prazno5_ime =
| prazno5_info =
| prazno6_ime =
| prazno6_info =

| web_stranica =[http://www.cairo.gov.eg/C15/C8/EHome/default.aspx cairo.gov.eg]

| bilješke =

}}
'''Kairo''' ([[arapski]]: '''القاهرة''') je glavni grad [[Egipat|Egipta]]. Procjenjuje se da njegova aglomeracija iznosi 15,2 milijuna stanovnika i po tome je trinaesti grad po veličini u svijetu.

Dok je al-Qāhirah službeno ime grada, u lokalnom govoru se on obično naziva imenom same države Mişr na lokalnom dijalektu se izgovara Maşr.
Ime al-Qāhirah znači "onaj koji potčinjava/onaj koji svladava". Ovo ime je dodijeljeno zbog toga što su mnoge vojske kroz povijest pokušale osvojiti grad i njegovi branitelji bi ih uništili, ili borci poslani iz Kaira uništavali neprijateljske vojske (poznatiji osvajači bili su [[Mongoli]], [[Križarski ratovi|Križari]] i [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]]).

Kairo je smješten na obalama i otocima [[Nil]]a u sjevernom Egiptu, malo južnije od mjesta gdje rijeka napušta svoju pustinjom obrubljenu dolinu i gdje se grana u tri rukavca započinjući [[Riječna delta|deltu]] Nila.

Najstariji dio grada je na istočnoj strani rijeke. Novi dio se postupno širi zapadno, okružujući zelene površine doline Nila. Zapadni dijelovi su sagrađeni u doba Ismaila Veličanstvenog, po uzoru na [[Pariz]], sa širokim bulevarima, parkovima i otvorenim prostorima. Najstariji dio na istoku je potpuna suprotnost. Rastao je nasumično kroz stoljeća i pun je uskih, zakrčenih staza. Dok zapadnim Kairom dominiraju zgrade vlade i državne zgrade u modernom stilu, istočni dio je ispunjen stotinama starih [[džamija]] koje služe kao orijentiri. Obilno korištenje vode iz Nila omogućilo je gradu da se širi ka istoku, dalje u pustinju. Mostovi povezuju Kairo s otocima [[Gezira]] i [[Roda]], na kojima su smješteni mnogi vladini uredi i mnoge kuće vladinih službenika. Mostovi se također pružaju preko Nila, povezujući grad s predgrađima [[Giza]] i [[Imbabah]]. Najdulji most u Kairu, ali i čitavoj Africi je [[Most 6. listopada]] dugačak 22 km<ref name=ace> [http://www.ace-consultants.com/transportation-bridges-6th-october.htm Ace-consultants.com] {{eng oznaka}}, ''Šestolistopadski most'', pristupljeno 8. srpnja 2017.</ref> koji spaja središte grada sa zračnom lukom.

U pustinji Zapadno od Gize je dio drevne nekropole Memphis, na platou Gize, sa svoje tri velike [[Piramida (arhitektura)|piramide]], od kojih je jedna [[Keopsova piramida]] (jedina preostala građevina od [[Sedam svjetskih čuda|sedam drevnih svjetskih čuda]]). Oko 18 kilometara južno od Kaira je smješten stari grad Memphis koji graniči s nekropolom Saqqara. Ovi gradovi su drevne prethodnice Kaira.

==Povijest==
===Osnivanje i rano razdoblje===
Trenutna lokacija grada je ranije bila nepogodna zbog udaljenosti Nila, jer se grad s te daljine nije mogao opskrbljivati vodom s rijeke. Pođe li se malo na jug, nailazi se na ruševine Memphisa, osnovanog 3100 godina pr. Kr., glavnog grada drevnog Egipta. Osnovao ga je Menes od Tanisa, nakon što je ujedinio kraljevstva Gornjeg i Donjeg Egipta. Glavnim gradom je kasnije postao [[Heliopolis]], zatim [[Teba (Egipat)|Teba]] na jugu, a na kraju pod dinastijom Ptolomejevića ([[Aleksandrija]]) dobiva status glavnog grada.

Prvo naselje na lokaciji današnjeg Kaira bila je [[Rimsko Carstvo|rimska]] utvrda, zvana utvrda Babilon, sagrađena oko 150-te godine pr. Kr. blizu naselja Babilon, koje je ležalo na starom egipatskom kanalu koji je povezivao Nil s [[Crveno more|Crvenim morem]]. Mali grad, sastavljen pretežno od [[Kopti|koptskih Kršćana]], rastao je oko utvrde.

[[Arapi|Arapski]] osvajači, predvođeni vođom po imenu Amr Ibn-el-As zauzimaju utvrdu [[642.]] godine i postavljaju svoju posadu u nju. Arapsko šatorsko naselje oko utvrde poznato kao Al-Fustat postaje vremenom stalna baza arapskih snaga u Egiptu, pod dinastijama Umejida i Abasida, a u njemu je sagrađena prva džamija u [[Afrika|Africi]].

Naselje je kroz stoljeća prerastalo u pravi grad. Sjevernoafrička [[Šijiti|šijitska]] dinastija Fatimide zauzima Egipat [[972.]] godine i gradi novi grad, Al-Mansureya, sjeverno od starog naselja. Njihov vođa [[Al-Muez Ledin-Ellah]] mijenja ime grada u Kairo (Al-Qahirah - [[Mars (planet)|Mars]] na arapskom), zbog Marsa koji se uzdizao na nebu toga dana kada je grad osnovan. Džamija Al-Azhar je sagrađena iste godine, zajedno s pratećim [[sveučilište]]m, koje je učinilo Kairo centrom učenja i filozofije onoga doba. Škola i danas predstavlja najveći centar studija Islama u svijetu. [[Seldžuci]] su osvojili Kairo sredinom 1100-ih godina, a Saladin, njihov vođa, širio je grad dalje, uključujući i gradnju njegove masivne utvrde.

Pustošenje [[Bagdad]]a [[1258.]] godine povećalo je značaj Kaira, te on postaje vodeći intelektualni i umjetnički centar [[Bliski Istok|Bliskog Istoka]], samim tim vjerojatno i svijeta kroz narednih 250 godina. Međutim, snaga i značaj se postupno premještaju s Arapskih zemalja na sjever Turcima i Europljanima.

Grad je zauzelo Otomansko Carstvo [[1517.]] godine pod Selimom, ali za vladare su postavili vazalnu dinastiju Mameluka.

===Razdoblje modernizacije===
[[Napoleon]] je osvojio [[Egipat]] [[1797.]] godine, a mamelučki vladari su mu predali Kairo. Nakon što je njegova flota bila uništena [[1798.]] godine u zaljevu Aboukir, [[Napoleon]] je napustio zemlju i kao zapovjednika ostavio generala Klébera. Kléber je ubijen [[1800.]] godine, a trogodišnja francuska okupacija nije ostavila trajnijih posljedica, niti je dovela do značajnijih promjena.

Prvi nagovještaji modernizacije dogodili su se pod vladarom Mehmetom Alijem, koji je [[Željeznica|željeznicom]] povezao Kairo i Aleksandriju godine [[1851.]] Značajnije promjene se ipak nisu dogodile do režima Ismail-paše kada je, [[1863.]] godine, gradnja [[Sueski kanal|Sueskog kanala]] dovela izvjestan broj zapadnjaka u zemlju. U to vrijeme su Francuzi postavili mrežu plinskih svjetiljki, a željeznica se sve više širila.

Godine [[1867.]] Ismail je posjetio Pariz zbog [[Svjetska izložba|Svjetske izložbe]]. Tu je vidio nove arhitektonske oblike, i odlučio da ponovo sagradi Kairo po europskom principu. Gradnju je financirao iz fonda u koji se slijevao novac od povećane trgovine [[pamuk]]om. Ismail se nadao da će ponovnu izgradnju završiti do [[1869.]] godine, kada su zbog otvaranja Sueskog kanala u Egipat trebali doći brojni ugledni gosti sa Zapada.

Radije nego da ponovo izgradi Kairo, Ismail je odlučio sagraditi potpuno novi dio grada, dalje niz obalu, u zapadnjačkom stilu. Projekt je povjeren Ali-paši Mubaraku, a osmislio ga je francuski planer Pierre Grand. Stvorena je nova oblast luksuznih vila i stanova. Veliki bulevari su smješteni u stari grad, a tramvajske linije su uslijedile iza toga.

Kolonizatorsko doba od [[1882.]] godine donijelo je nastavak izgradnje grada. Postavljen je moderni sustav kanala, a nova predgrađa, kao što je Heliopolis, nicala su u pustinji. Stanovništvo se eksplozivno uvećalo od 374.000 stanovnika u 1882. do 1.312.000 stanovnika godine [[1937.]]

===Moderni Kairo===
[[Datoteka:Museu do Cairo.jpg|mini|desno|Egipatski muzej]]
Kairo je ostao najvažniji egipatski grad za vrijeme [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] vladavine, a i poslije. U dvadesetom stoljeću viđen je veliki razvoj i rast grada, kako su seljaci napuštali farme i dolazili u grad u potrazi za poslom u tvornicama i tvrtkama metropole. Poseban teret za grad su činile izbjeglice iz ratova s [[Izrael]]om; veliki dio populacije sa [[Sinajski poluotok|Sinaja]] i gradova oko Sueskog kanala došao je u Kairo između [[1967.]] i [[1978.]] godine.

Danas je Kairo najnaseljeniji afrički grad i kulturni centar arapskog svijeta. Još od 19. stoljeća Kairo je postao [[Turizam|turistički]] centar, a ljudi iz cijelog svijeta dolazili su da vide spomenike i artefakte drevnog Egipta, naročito piramide. Zakon koji je donesen, a kojim se zabranjuje izvoz ovih blaga, znači da je Egipatski muzej u Kairu jedino mjesto gdje mnogi predmeti mogu biti viđeni.

==Znamenitosti==
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Islamski Kairo
|slika = David Roberts Mosque Boulak.jpg
|godina = [[1979.]] <small>(3. zasjedanje)
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = i, v, vi
|ugroženost = -
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/89
|država = {{ZD+X/E|EGI}}
}}
Stari Kairo je mjesto koptskog naselja, bizantske utvrde Babilon i prvih egipatskih prijestolnica, [[Al-Askar]]a i [[Fustat]]a, koji su danas uklopljeni u grad Kairo. U njemu se nalaze brojni spomenici kao što su:

*'''Viseća crkva''' (''El Mualaka'') ili '''Pravoslavna koptska Crkva Svete Djevice Marije''' iz 3. stoljeća je jedna od najstarijih crkava u Egiptu, a nalazila se iznad ulaza u Babilonsku utvrdu, zbog čega su je nazvali "viseća". Obnovljena je u 11. i 19. stoljeću, ali je sačuvana njezina bizantska unutrašnjost iz 7. stoljeća.
*'''Babilonska utvrda''' se nalazi na istočnoj obali Nila na početku njegove delte, na spoju s [[Sueski kanal#Povijest|faraonskim kanalom]] koji ju je spajao s [[Crveno more|Crvenim morem]], a izgradili su je [[bizantinci]] 525. godine. Unutar njezinih zidina, koje sliče [[Teodozijeve zidine|Teodozijevim zidinama]] u [[Konstantinopol]]u, nalazi se šest [[Kopti|koptskih]] crkava, [[konvikt]] i Koptski muzej iz 1910. godine koji ima najveću kolekciju koptskih kršćanskih predmeta na svijetu.
* '''Džamija Amr ibn al-Asa''' (arapski: جامع عمرو بن العاص‎) ili '''Amrova džamija''' iz 642. godine je najstarija [[džamija]] u Africi, izgrađena na mjestu šatora generala Amra, koji je osvojio Egipat, u novoosnovanoj prijestolnici Egipta, Fustatu. Zahvaljujući mnogim obnovama tijekom stoljeća malo je ostalo od izvorne građevine, ali je velika islamska znamenitost i turistička atrakcija.
* '''Sinagoga Ben Ezra''' ([[hebrejski]]: בית כנסת בן עזרא‎, arapski: معبد بن عزرا‎) je izgrađena 882. godine na mjestu gdje je prema predaji pronađen [[Mojsije]] kao beba. U njoj je u 19. stoljeću otkrivena vrijedna zbirka hebrejskih tekstova, tzv. "Kairska Geniza" koja se danas nalazi u brojnim svjetskim knjižnicama.

===Islamski Kairo===
{{glavni|Islamski Kairo}}

[[Islamski Kairo]] je središnji dio Kaira koji je najznamenitiji po svojim povijesnim građevinama u [[Islamska umjetnost i arhitektura|Islamskom stilu]], a kojim dominira [[Kairska citadela]]. One su pod ovim nazivom upisane na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Africi]] još 1979. godine

Od islamskih spomenika najznamenitiji su: omejidska Džamija Amr ibn al-Asa, abasidsko sveučilište uz džamiju Azhar, fatimidski minareti iznad ulaza u grad Bab Zuvelia. Ibn Tulunova džamija, Džamija Al-Hakima, Saaldinova Kairska citadela, mamelučke Džamija sultana Hasana i Džamija Al-Rifa.

<gallery>
Datoteka:CW TheHangingChurch Inside.jpg|<center>Unutrašnjost viseće crkve (3.-7. st.)
Datoteka:GD-EG-Caire-Copte074.JPG|<center>Ostaci utvrde Babilon (552.)
Datoteka:Mosque Amr ibn Al-As Entrance.jpg|<center>Ulaz u Amrovu džamiju (642.)
Datoteka:Al-Azhar 2006.jpg|<center>Džamija Al-Azhar (970.)
Datoteka:Mosquee al-akim le caire 1.jpg|<center>Al-Hakimova džamija (990-ih)
Datoteka:Flickr - HuTect ShOts - Citadel of Salah El.Din and Masjid Muhammad Ali قلعة صلاح الدين الأيوبي ومسجد محمد علي - Cairo - Egypt - 17 04 2010 (4).jpg|<center>Saladinova citadela (1176.-83.)
Datoteka:Cairo-Moskee Sultan Hassan - Moskee ar-Rifai.jpg|<center>Džamija sultana Hasana i Al-Rifa
Datoteka:Mohammed-ali-basha-mosque.jpg|<center>Džamija Muhameda Alija unutar citadele (1830.-48.)
</gallery>

==Promet==
===Željeznica===
Kairo je čvorište 5.000 km duge egipatske željeznice. [[Ramzes]] stanica u centralnom Kairu povezuje glavnu liniju južnog dijela željeznice, koja ide dolinom Nila i pokriva [[Assyut]], [[Luksor]] i [[Asuan]], s različitim linijama koje se lepezasto šire područjem Donjeg Egipta i pokrivaju glavne gradove regiona delte, uključujući Aleksandriju, Ismailiju i [[Port Said]].
Druga glavna stanica smještena je 10 km južnije, u Gizi.

===Ceste===
Kairske ceste su među najopasnijim na svijetu. Prosječan broj smrtnih slučajeva po prijeđenom kilometru je četrdeset puta veći od europskog prosjeka, te dva puta veći od prosjeka susjednih bliskoistočnih zemalja.

===Metro===
Kairski metro sustav je moderan i efikasan. Kairski metro je jedini potpuno dovršeni i funkcionalni metro u Africi. Dvije linije pokrivaju 62 kilometra, a planiraju se još četiri nove linije.

===Tramvaj===
Prva [[tramvaj]]ska linija u Kairu izgrađena je [[1898.]] godine. To je bila prva linija javnog transporta u Kairu, a išla je pravcem sjever-jug, preko Khalij Misra, drevnog kanala koji vodi do Crvenog mora. Tramvajska mreža je zadnjih godina većim dijelom razmontirana, a par linija je ostalo operativno izvan sjevernih predgrađa, oko Heliopolisa.

==Poveznice==
* [[Helwan]] - susjedni grad, dio kairske aglomeracije

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske poveznice ==
* [http://www.arabdecision.org/show_func_3_14_5_1_3_207.htm Mouhafazat of Cairo]
* [http://www.goethe.de/ins/eg/kai/deindex.htm Goethe-Institut Kairo]

=== Ostali projekti ===
{{WProjekti
|commons =
|commonshr =
|commonscat = Cairo
|commonscathr = Kairo
|wikivrste =
|wikivrstehr =
|wikizvor =
|wikizvor_autor =
|wječnik =
|wikiknjige =
|wikicitat =
}}
[[Kategorija:Glavni gradovi u Africi]]
[[Kategorija:Gradovi u Egiptu]]

Kairo - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica