https://croatianschoolsydney.com/index.php?action=history&feed=atom&title=LeksemLeksem - Povijest promjena2026-05-25T18:39:59ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.36.2https://croatianschoolsydney.com/index.php?title=Leksem&diff=30046&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-08-13T01:51:30Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Leksem'''-->{{vremleksik}}<br />
'''Leksem''' ([[grčki jezik|grč.]] ''léxis'' = riječ) oblik je samoznačne [[riječ]]i koja predstavlja ukupnost svih svojih oblika i značenja. Lekseme proučava '''[[leksikologija]]''', a svi leksemi nekog [[jezik]]a čine njegov '''leksik'''.<br />
<br />
== Samostalne i nesamostalne riječi ==<br />
<br />
Po stupnju određenosti svoga značenja, riječi možemo podijeliti na punoznačnice (samoznačne riječi, samoznačnice) i nepunoznačnice (suznačne riječi, suznačnice).<br />
<br />
Nepunoznačnice služe za uspostavljanje [[sintaksa|sintaktičkih]] i [[semantika|semantičkih]] odnosa među punoznačnicama. Često se nazivaju i [[gramatika|gramatičkim]] ili odnošajnim riječima jer imaju samo gramatičko, a ne i leksičko značenje.<br />
Nepunoznačnice: [[prijedlozi]], [[veznici]], [[usklici]], [[Čestice (vrsta riječi)|čestice]].<br />
<br />
Punoznačnice, za razliku od nepunoznačnica, imaju i gramatičko i leksičko značenje te ne ovise o sintaktičkim vezama u kojima sudjeluju bez nepunoznačnica ili s njima.<br />
Punoznačnice: [[imenice]], [[glagoli]], [[zamjenice]], [[pridjevi]], [[Brojevi (vrste riječi)|brojevi]], [[prilozi]].<br />
<br />
== Sadržaj leksema ==<br />
<br />
=== Jednoznačnost i višeznačnost ===<br />
<br />
Svaki leksem uz glavno može imati i sporedno, izvedeno značenje. Dva su osnovna načina prenošenja značenja - [[metafora]] i [[metonimija]].<br />
<br />
'''Jednoznačnice''' su leksemi kojima je izjednačen opseg sadržaja i opseg jedinog značenja.<br />
<br />
'''Višeznačnice''' su leksemi kojima se sadržaj sastoji od dvaju ili više značenja.<br />
<br />
Jednoznačnost (monosemija) prethodi višeznačnosti (polisemija) jer su višeznačnice rezulatat proširenja sadržaja početnih jednoznačnica.<br />
<br />
=== Raščlamba značenja ===<br />
<br />
'''Denotativno (neutralno) značenje''' izravno govori o imenovanoj stvari iz izvanjezične zbilje na neutralan i obavijestan način.<br />
<br />
'''Konotativno (obilježeno) značenje''' govori o imenovanoj stvari iz izvanjezične zbilje uz unošenje emocija, afekata ili pristranih doživljaja. Kada konotativno značenje svojom asocijacijom postane poznato većini govornika, ono je onda podruštvljeno ili socijalizirano. Ako je pak asocijacija vezana uz određene prilike ili leksik nekog pisca, govorimo o individualnom ili okazionalnom konotativnom značenju.<br />
<br />
== Semantički odnosi među leksemima ==<br />
<br />
S obzirom na značenjske razlike, sličnosti, srodnost i pripadnost leksema, neke možemo ubrojiti u jednu ili više od sljedećih skupina:<br />
* [[sinonim]]<br />
* [[antonim]]<br />
* [[homonim]], [[homonim#Homografi|homograf]], [[homonim#Homofoni|homofon]]<br />
* [[paronim]]<br />
* [[holonim]]<br />
* [[meronim]]<br />
* [[hiperonim]]<br />
* [[hiponim]]<br />
<br />
{{Riječ}}<br />
<br />
[[Kategorija: Leksikologija]]</div>WikiSysop