https://croatianschoolsydney.com/index.php?action=history&feed=atom&title=LitijLitij - Povijest promjena2026-05-25T05:02:41ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.36.2https://croatianschoolsydney.com/index.php?title=Litij&diff=398828&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-12-16T09:54:21Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Litij'''-->{{preusmjerava|Li|narod|[[Li (narod)]]}}<br />
{{Kemijski_element<br />
|ime = Litij<br />
|simbol = Li<br />
|redni_broj = 3<br />
|kemijska_skupina = alkalijski metali<br />
|grupa = 1<br />
|perioda = 2<br />
|blok = s<br />
|izgled = srebrno bijela [[Krutine|krutina]] <small>(na slici: litij u parafinu)</small><br>[[Datoteka:Lithium paraffin.jpg|170px]]<br />
|gustoca = 534<br />
|tvrdoca = 0,6 <small>([[Mohsova skala]])</small><br />
|atomska_masa = 6,941(2)<br />
|specificni_toplinski_kapacitet = (25 °C) 24,860<br />
|taliste = 180,54<br />
|vreliste = 1.342<br />
|toplina_taljenja = 3,00<br />
|toplina_isparivanja = 147,10<br />
|EK1 = Helij<br />
|EK2 = He<br />
|e_konfiguracija = 2s<sup>1</sup><br />
}}<br />
<br />
== Povijest ==<br />
Litij (grč. λιθoς = kamen) otkrio je [[Johan Arfwedson]] [[1817.]] godine, a prvi ga je u elementarnom stanju izolirao William Thomas Brande, elektrolizirajući talinu [[litijev oksid|litijevog oksida]] [[1821.]] godine.<br />
<br />
Brande je također sintetizirao čiste litijeve soli, te mu pronašao relativnu atomsku masu. [[1855.]] godine Robert Bunsen i Augustus Matthiessen uspjeli su dobiti velike količine litija elektrolizom taline [[litijev klorid|litijevog klorida]]. Komercijalnu proizvodnju, putem elektrolize smjese talina litijevog klorida i [[kalijev klorid|kalijevog klorida]], počela je [[1923.]] godine [[njemačka]] tvornica Metallgesellschaft AG.<br />
<br />
[[Bogoslav Šulek|Šulekov]] naziv za litij je ''litik''.<br />
<br />
== Svojstva ==<br />
[[Datoteka:FlammenfärbungLi.png|50px|mini|lijevo|Litijev plamen]]<br />
Litij je najlakši od svih poznatih metala. Najmanje je reaktivan od svih [[alkalijski metali|alkalijskih metala]]. Također je najtvrđi i najvišeg tališta.<br />
<br />
Teže se reže od [[natrij]]a. Na svježem presjeku je srebrnasto bijel i reflektivan. Sa suhim zrakom reagira vrlo sporo, te dugo ostaje čist. Na običnom zraku nakon nekog vremena presvuče se [[litijev hidroksid|hidroksidom]] i [[litijev karbonat|karbonatom]].<br />
<br />
Litij i njegovi spojevi plamen bojaju intenzivno crvenom bojom.<br />
<br />
Upola je manje gustoće od vode, a pliva i u ugljikovodicima, stoga se čuva zaronjen ispod mineralnog ulja.<br />
<br />
Posjeduje najveći specifični toplinski kapacitet od svih elemenata. Pri standardnom tlaku, postaje supravodljiv ispod 400 μK, a na neznatno višim temperaturama tek na tlakovima preko 200 tisuća atmosfera.<br />
<br />
<br />
== Rasprostranjenost ==<br />
Relativno je rijedak, no vrlo rasprostranjen.<br />
Za razliku od ostalih [[alkalijski metali|alkalijskih metala]], litij se u prirodi nalazi u obliku [[silikat]]a i fosfata. Najveća [[rudna ležišta|ležišta]] rude litija su u [[Čile]], [[Kanada|Kanadi]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Njemačka|Njemačkoj]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].<br />
<br />
== Dobivanje ==<br />
Dobiva se iz [[rude|ruda]], prevođenjem u netopljivi karbonat, primjerice reakcijom samljevene rude s [[kalijev sulfat|kalijevim sulfatom]] pri povišenoj temperaturi. Dobiveni produkt ekstrahira se vodom. [[Litijev sulfat]] se otapa, a karbonat se istaloži. Tretiranjem kloridnom kiselinom, karbonat prelazi u klorid, koji se suši, tali i elektrolizira.<br />
<br />
== Spojevi ==<br />
Litij gradi spojeve u kojima se nalazi u stupnju oksidacije +1, pa tako otapanjem u kiselinama daje jednovalentne soli.<br />
Reakcijom s vodikom na povišenoj temperaturi, nastaje [[litijev hidrid]] koji lako reagira s vodom.<br />
<br />
[[Litijev oksid]] moguće je dobiti samo reakcijom s čistim kisikom, a [[litijev nitrid]] reakcijom s dušikom.<br />
<br />
[[Litijev hidroksid]] dobiva se polaganom reakcijom oksida s vodom:<br />
<br />
Li<sub>2</sub>O<sub>(s)</sub> + H<sub>2</sub> → 2 Li<sup>+</sup> + 2 OH<sup>-</sup><br />
<br />
Poznata su sva četiri halogenida, od kojih je najvažniji [[litijev klorid|klorid]]. Svi se litijevi halogenidi mogu sintetizirati izravnom reakcijom elemenata.<br />
<br />
Ostale soli moguće je prirediti reakcijom metala, oksida, hidroksida ili karbonata reakcijom s kiselinom.<br />
<br />
<br />
== Izotopi ==<br />
Prirodni litij sastoji se od dva izotopa:<br />
* Li-6 (7,4%)<br />
* Li-7 (92,6%)<br />
<br />
<br />
== Uporaba ==<br />
Litij se koristi elementaran ili kao [[sol]] u organskim [[sinteza]]ma, metalurgiji i analitičkoj kemiji, [[maziva|mazivima]] i za suhe [[baterija|baterije]] koje mogu raditi na vrlo niskim temperaturama.<br />
[[Litijev aluminat]] se koristi kao inertni elektrolitni potporni materijali u otopljenim karbonatnim [[gorivi članak|gorivim člancima]], gdje elektrolit može biti mješavina litijevog karbonata, kalijevog karbonata i natrijevog karbonata.<br />
<br />
Njegovi izotopi <sup>6</sup>Li i <sup>7</sup> korišteni su u proizvodnji [[litijeva bomba|litijeve bombe]].<br />
<br />
Malim dodatkom (<1%) litija poboljšavaju se mehaničke osobine [[aluminij]]a i [[korozija|korozijska]] postojanost [[magnezij]]a. [[Slitina]] litija i magnezija s malo [[srebro|srebra]] ima manju gustoću od vode, a veliku čvrstoću i antikorozijsku postojanost.<br />
<br />
Litijevi spojevi koriste se u medicini kao psihofarmaci, primjerice za tretiranje bipolarnog poremećaja, gdje je aktivni sastojak litijev kation, Li<sup>+</sup>.<br />
<br />
Stari Grci i Rimljani, moglo bi se reći, bili su među prvima koji su rabili metal litij kao psihoaktivni lijek. Ljudima s bipolarnim poremećajem preporučivali su konzumiranje mineralne vode. Sol litija u obliku tablete kod većine ljudi stišava cikličke izmjene maničnog i depresivnog ponašanja. Litij međutim izaziva drhtanje ruku, oslabljeno pamćenje, pojačanu žeđ i učestalo urniranje. Slabljenje pamćenja je jedan od glavnih razloga za prestanak uzimanja litija.<ref>Spencer A. Rathus: Temelji psihologije, Naklada Slap, 2000, Zagreb</ref><br />
<br />
== Biološka uloga ==<br />
{{Wječnik}}<br />
==Bilješke==<br />
{{izvori}} <br />
== Vanjske poveznice ==<br />
[http://www.ktf-split.hr/periodni/li.html Litij - KTF Split]<br />
<br />
{{Kemijski elementi}} <br />
<br />
<br />
<br />
[[Kategorija:Kemijski elementi]]</div>WikiSysop