WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

2021-11-10T22:54:57Z

Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

←Starija inačica		Inačica od 22:54, 10. studenoga 2021.
Redak 1:		Redak 1:
	<!--'''Oradea'''-->{{~~Naselje~~		<!--'''Oradea'''-->{{Infookvir naselje
	\| ime = Oradea		\| ime = Oradea
	\| ime_genitiv = Oradee		\| ime_genitiv = Oradee

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-09-05T15:02:35Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Naselje
| ime = Oradea
| ime_genitiv = Oradee
| izvorno_ime = Oradea
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| translit_jezik1_vrsta1 =
| translit_jezik1_info1 =
| translit_jezik1_vrsta2 =
| translit_jezik1_info2 =
| translit_jezik1_vrsta3 =
| translit_jezik1_info3 =
| translit_jezik1_vrsta4 =
| translit_jezik1_info4 =
| translit_jezik1_vrsta5 =
| translit_jezik1_info5 =
| translit_jezik1_vrsta6 =
| translit_jezik1_info6 =

| slika_panorama =Oradea (Nagyvárad) - piaţa Unirii.JPG
| veličina_slike =250px
| opis_slike =Hotel Vulturul Negru

| slika_zastava =ROU BH Oradea Flag.gif
| slika_zastava_veličina =100px
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =ROU_BH_Oradea_CoA2.png
| slika_grb_veličina =60px
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| slika_karta =Oradea in Romania.png
| veličina_karte =
| opis_karte =Položaj Oradee u Rumunjskoj
| slika_karta1 =
| veličina_karte1 =300px
| opis_karte1 =

| slika_lokacijska_karta_država =

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =47
| širina-minute =04
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =21
| dužina-minute =55
| dužina-oznaka =E

| lokacija_ime =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info =[[Datoteka:Flag of Romania.svg|20px]] [[Rumunjska]]
| lokacija1_ime =
| lokacija1_info =
| lokacija2_ime =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime =
| utemeljenje_datum =
| utemeljenje1_ime =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač =
| nazvan_po =

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =Gradonačelnik
| ime_vođe =Ilie Gavril Bolojan
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
| ime_vođe1 =
| titula_vođe2 =
| ime_vođe2 =
| titula_vođe3 =
| ime_vođe3 =
| titula_vođe4 =
| ime_vođe4 =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =111.2
| površina_kopna =
| površina_vode =
| postotak_vode =
| površina_uža =
| površina_šira =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1 =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina =
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =2002.
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =
| stanovništvo_gustoća =1,858 st/km<sup>2</sup>
| stanovništvo_uže =206,614
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire =260,000
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =Srednjeeuropsko vrijeme
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =Srednjeeuropsko ljetno vrijeme
| utc_pomak_DST =+3
| poštanski_broj =
| pozivni_broj =
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime =
| prazno_info =
| prazno1_ime =
| prazno1_info =
| prazno2_ime =
| prazno2_info =
| prazno3_ime =
| prazno3_info =
| prazno4_ime =
| prazno4_info =
| prazno5_ime =
| prazno5_info =
| prazno6_ime =
| prazno6_info =

| web_stranica =[http://www.oradea.ro/ www.oradea.ro]

| bilješke =

}}

'''Oradea''' (mađarski ''Nagyvárad'', njemački ''Großwardein'', slavensko ime ''Veliki Varadin'') je [[Rumunjska|rumunjski]] grad na sjeverozapadu zemlje 13 km od granice s Mađarskom.
Glavni je grad županije [[Bihor (županija)|Bihor]] i najveći grad povijesne pokrajine [[Crişana]]. Crişana je zapadni dio veće povijesne pokrajine [[Transilvanija|Transilvanije]] uz granicu s Mađarskom.

==Povijest==
Oradea je nastala u 10. st. kao mala tvrđava. U 11. st. je mađarski kralj [[Ladislav I. Sveti, kralj Mađarske|Ladislav]] osnovao biskupiju. Prvi dokumentiran spomen grada je iz 1113. godine na latinskom imenu Varadinum. Grad se jače razvija u 14. st. kad se gradi [[gotika|gotička]] katedrala i brojni spomenici. Grad je imao značajnu zvjezdarnicu u kojoj je u 15. st. radio poznati astronom i geograf [[Georg von Peuerbach]] koji je predložio da Zemljin početni meridijan prolazi kroz Varadin. U 15. i 16. st. je grad razoren u mnogim turskim napadima. Turci su nakratko zavladali gradom krajem 17. st.

Nakon povratka mađarske vlasti se grad obnavlja u [[barok]]nom stilu. Grad se brzo razvija, te je krajem 19. st. imao brojne literarne nazive kao "Sretan grad", "Grad sutrašnjice", "Pariz ili Atena na rijeci Körös". Posebno se naseljavaju brojni Židovi koji su prije 2. svj. rata činili skoro trećinu stanovništva grada.

Nakon 1. svj. rata grad dolazi pod rumunjsku vlast kao dio Transilvanije iako su Rumunji činili manje od 10% stanovnika grada, a veliku većinu su činili Mađari. Nakon toga se Mađari iseljavaju, a doseljavaju Rumunji, ali su Mađari i dalje imali većinu (sve do 1966. godine).

Tokom 2. svj. rata je grad nakratko ponovo postao dio Mađarske. Većina Židova je odvedena u koncentracijske logore i poubijana, a ostalo ih je tek nekoliko stotina. Nakon 2. svj. rata se grad vraća pod rumunjsku vlast. S vremenom se udio Rumunja sve više povećava, a Mađara smanjuje. Danas oko 70% stanovnika čine Rumunji, a 30% Mađari. Židovi danas čine samo 0,1% stanovništva.

==Zemljopis i gospodarstvo==
Oradea je smještena u podnožju gorja [[Apuseni]] (zvanog još i Bihor). Nalazi se na kontaktu gorja i [[Panonska nizina|Panonske nizine]] na rijeci [[Crişul Repede]] (mađarski Sebes-Körös). Na prostoru grada postoje mnogi termalni izvori (u blizini su poznate [[toplice]] Băile Felix).

Oradea je jedan od gospodarski najrazvijenijih gradova Rumunjske (bruto društveni proizvod je 150% veći od rumunjskog prosjeka). To je najviše posljedica položaja grada na glavnom prometnom pravcu uz granicu s Mađarskom te u grad dolaze brojna strana ulaganja. Najrazvijeniji je tercijarni sektor, ali je infrastruktura još uvijek slabo razvijena.

==Znamenitosti==
Oradea je poznata po brojnim građevinama građenim u [[barok]]nom stilu (grad je obnavljan nakon povlačenja Turaka, a bečki arhitekt Franz Anton Hillebrandt je planirao sagraditi barokni grad. Najvažnija je najveća barokna katedrala u Rumunjskoj i barokni muzej s 365 prozora. Značajna je tvrđava sagrađena u peterokutnom obliku. Zanimljiva je crkva Biserica cu Lună čiji sat pokazuje Mjesečeve mijene. Postoji i najveća baptistička crkva istočne Europe.
[[Datoteka:Oradea theatre.jpg|mini|desno|280px|Zgrada kazališta u Oradei]]

==Gradovi prijatelji==
* {{ZD|I|ITA}} [[Mantova]], [[Italija]]
* {{ZD|F|FRA}} [[Ceyrat]], [[Francuska]]
* {{ZD|S|SLK}} [[Košice]], [[Slovačka]]
* {{ZD|I|IZR}} [[Givatayim]], [[Izrael]]
* {{ZD|Š|ŠPA}} [[Coslada]], [[Španjolska]]
* {{ZD|M|MAĐ}} [[Debrecen]], [[Mađarska]]
* {{ZD|Š|ŠVE}} [[Linköping]], [[Švedska]]

==Vanjske poveznice==
*[http://www.oradea.ro Službena stranica grada]

===Ostali projekti===
{{WProjekti
|commonscat= Oradea
|commonscathr= Oradea
}}

{{Predložak:Glavni gradovi rumunjskih županija}}
[[Kategorija:Gradovi u Rumunjskoj]]

Oradea - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Naselje +{{Infookvir naselje)

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica